Bijna de helft van de vrouwen in Nederland weet niet hoeveel pensioen ze later krijgt. En voor wie het wél weet, valt het antwoord vaak tegen: vrouwen ontvangen bij pensionering gemiddeld 40 procent minder dan mannen. Dat is geen klein verschil op papier - dat is het verschil tussen comfortabel leven en maandelijks tekortkomen na je vijfenzestigste.
Hoe groot het verschil precies is
Onderzoek van Wijzer in Geldzaken laat zien dat de helft van de Nederlanders niet weet dat vrouwen structureel minder pensioen opbouwen dan mannen. Toch is de kloof reëel: een vrouw van 65 heeft in Nederland gemiddeld 40 procent minder te besteden dan een man van dezelfde leeftijd. Die kloof behoort tot de grootste van Europa.
Vertaald naar euro's: stel dat een man 1.500 euro per maand ontvangt na pensionering, dan ontvangt een vergelijkbare vrouw gemiddeld 900 euro. Maand na maand, jaar na jaar. Over een pensioenperiode van twintig jaar loopt dat op tot meer dan 100.000 euro verschil.
Drie oorzaken die door elkaar lopen
De pensioenkloof is niet terug te voeren op één oorzaak. Er zijn er drie die elkaar versterken.
Deeltijdwerk. Zo'n 65 procent van de werkende vrouwen in Nederland werkt in deeltijd, tegenover een veel kleiner aandeel van de mannen. Pensioen wordt opgebouwd op basis van je salaris én het aantal uren dat je werkt. Minder uren is direct minder pensioen, ook als je hetzelfde uurtarief verdient als je fulltime collega. Een werkweek van 24 uur in plaats van 40 uur levert op de lange termijn een fors gat op.
De baby-penalty. Na de geboorte van een kind daalt het inkomen van vrouwen met gemiddeld 39 procent, gemeten over de tien tot vijftien jaar daarna. Mannen merken van datzelfde moment vrijwel niets aan hun inkomen. Die inkomstendaling vertaalt zich rechtstreeks naar minder pensioenopbouw. En een pensioengat dat je op je dertigste laat ontstaan, is op je vijftigste moeilijk te dichten.
Geen aanvullend pensioen. Veel vrouwen werken als zelfstandige, in uitzendwerk of in sectoren zonder pensioenregeling via de werkgever. Zonder dat aanvullende pensioen blijft alleen AOW over, en dat is voor de meeste mensen niet genoeg om van te leven. De AOW bedraagt voor een alleenstaande momenteel iets boven de 1.200 euro bruto per maand.
Salaris is het begin, niet het einde
Een hoger salaris helpt, maar lost het probleem niet volledig op. Wie beter onderhandelt over haar salaris, bouwt ook meer pensioen op. Hoe je een salarisgesprek aanpakt als vrouw bespraken we eerder uitgebreid - dat is stap één. Maar pensioen vraagt om meer dan alleen een beter loon.
Het gaat ook om de keuzes die je maakt in hoe je werkt: hoeveel uur, voor welke werkgever, en hoe je eventuele gaten in je pensioenopbouw aanvult. Een jaar minder werken heeft méér gevolgen dan alleen het salaris van dat jaar.
Wat je nu al kunt doen
Er is wél iets aan te doen, ook als je al midden in je loopbaan zit.
- Check je pensioenoverzicht. Op MijnPensioenoverzicht.nl zie je in één overzicht wat je tot nu toe hebt opgebouwd bij alle werkgevers. Dat is de nulmeting - en die heb je nodig om verder te plannen.
- Extra inleggen via je werkgever. Sommige pensioenregelingen geven je de keuze om meer in te leggen dan het standaardbedrag. Informeer ernaar bij HR - niet iedereen weet dat die optie bestaat.
- Lijfrente of banksparen als zelfstandige. Ben je zzp'er of werk je in deeltijd? Dan biedt een lijfrenterekening fiscaal voordeel én vermogensopbouw voor later. Het geld dat je inlegt, is aftrekbaar van je belastbaar inkomen.
- Beleggen hoeft niet groot te beginnen. Maandelijks 100 euro in een indexfonds kan op dertig jaar een aanzienlijk verschil maken door het effect van rente op rente. Brokers als DeGiro of ABN AMRO bieden drempelvrije opties voor beginners.
- Maak afspraken als stel. Kiest één van jullie ervoor minder te werken voor de opvang van kinderen? Bespreek dan hoe jullie het pensioenverschil compenseert. Een pensioenverevening bij scheiding bestaat, maar preventie werkt beter.
De nieuwe pensioenwet verandert het probleem niet
Met de invoering van de Wet Toekomst Pensioenen is het Nederlandse systeem individueler geworden. Dat klinkt eerlijk, maar voor vrouwen met onderbroken loopbanen of deeltijdcontracten pakt het ongunstig uit. In het oude systeem werd gedeeltelijk gemiddeld; nu telt elk jaar inleg precies mee. Wie minder jaren inlegt, krijgt navenant minder.
De FNV wijst erop dat de pensioenkloof structurele oorzaken heeft die door wetgeving alleen niet worden opgelost. Zolang zorgtaken niet gelijker verdeeld zijn en deeltijdwerk vaker bij vrouwen dan mannen voorkomt, blijft het verschil bestaan.
Dat neemt niet weg dat er ook nieuwe wetgeving rondom loontransparantie aankomt die indirect kan helpen. Als vrouwen beter zicht krijgen op wat collega's verdienen, kunnen ze hun loon beter positioneren en daarmee ook hun pensioengrondslag verhogen.
Dit is wat je morgen anders doet
Log morgen in op MijnPensioenoverzicht.nl. Niet volgende week, niet als je er "eens tijd voor hebt". Nu. Kijk wat er staat, en bereken hoeveel dat per maand oplevert.
Is dat bedrag minder dan je verwachtte? Dan weet je waar je staat. Vijf jaar eerder beginnen met een aanvulling opbouwen maakt een groter verschil dan de meeste mensen beseffen - het gaat om kleine bedragen per maand, niet om grote sommen in één keer.
De pensioenkloof is een structureel probleem dat niet van de ene op de andere dag verdwijnt. Maar jouw eigen pensioen is iets wat je grotendeels zelf in handen hebt. En dat begint vandaag.