Voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis verdienen vrouwelijke zzp'ers gemiddeld meer per uur dan hun mannelijke collega's. Het verschil is 3,2 procent, en het is geen toevalstreffer van één jaar. Sinds 2007 groeit het inkomen van vrouwelijke zelfstandigen jaarlijks met 4,1 procent, tegenover 2 procent bij mannen. Twee decennia lang inhalen, en dan voorbijgaan.
Het klinkt als het soort cijfer waar je meteen feestelijk om moet doen. Maar wie beter kijkt, ziet een verhaal dat genuanceerder is dan de kop belooft, en dat precies laat zien waarom de gewone loonkloof zo hardnekkig blijft terwijl de zzp-wereld ineens omslaat.
Waarom vrouwen als zzp'er juist wél de kloof dichten
De verklaring zit niet in "vrouwen onderhandelen ineens beter". Het zit in wie er zzp'er wordt. Mannen stappen relatief vaak al vroeg in hun carrière het zzp-schap in, ook zonder veel ervaring. Daardoor zit er in de mannelijke zzp-populatie een grote groep beginners en generalisten die het gemiddelde tarief drukt.
Vrouwen doen dat anders. Ze worden pas zelfstandige nadat ze al jaren ervaring hebben opgebouwd in loondienst, vaak als specialist. En veel van die specialisaties zitten in sectoren met een nijpend tekort: zorg en onderwijs voorop. Een gespecialiseerde zzp-verpleegkundige rekent inmiddels gemiddeld 89,21 euro per uur. Bij een tekort van deze omvang bepaalt de markt de prijs, niet het geslacht.
Kortom: het is geen correctie van onderbetaling, het is een optelsom van ervaring, schaarste en timing. Dat maakt het kwetsbaarder dan het klinkt. Verandert de vraag in de zorg, dan verandert dit gemiddelde mee.
De kloof verdwijnt niet, hij verplaatst zich
Het cijfer van 3,2 procent is een gemiddelde, en gemiddelden verbergen graag de pijnlijke uitschieters. Aan de top van de arbeidsmarkt is er weinig veranderd: vrouwelijke directeuren verdienen nog altijd zo'n 15 procent minder dan mannelijke directeuren. In technische functies, bij projectleiders en projectmanagers, loopt het verschil zelfs op tot bijna 25 procent in het nadeel van vrouwen.
De CBS Emancipatiemonitor bevestigt dat beeld al langer: vrouwen die als zzp'er zonder personeel werken, zijn het minst vaak economisch zelfstandig van alle groepen op de arbeidsmarkt. Dat komt deels door kortere werkweken, maar niet uitsluitend. Wil je weten hoe die kloof zich vertaalt naar je pensioen, dan is het goed om ook het artikel over pensioenopbouw bij vrouwen te lezen. Een hoger uurtarief als zzp'er compenseert namelijk niet automatisch een gat in je pensioenpotje.
Wat dit betekent als je zelf overweegt te freelancen
Speel je met de gedachte om voor jezelf te beginnen, dan is dit cijfer vooral een signaal over timing en positionering, niet een garantie. De vrouwen die nu bovengemiddeld verdienen, deden dat door eerst kennis en netwerk op te bouwen voordat ze de overstap maakten. Wie te vroeg begint, zonder specialisme, loopt het risico in dezelfde categorie te belanden als de grote groep beginnende mannelijke zzp'ers: veel aanbod, weinig onderscheidend vermogen, laag tarief.
Een paar dingen die wél helpen bij een goede start:
- Wacht met de overstap tot je een aantoonbaar specialisme hebt, geen brede "ik kan van alles"-profiel
- Reken je tarief uit op basis van wat vaste collega's met vergelijkbare ervaring kosten, niet op wat je zelf denkt te "verdienen"
- Zoek sectoren met structurele schaarste, daar bepaalt de vraag het tarief, niet je onderhandelvaardigheid
- Houd bij hoeveel je opzij zet voor pensioen, want een zzp-contract regelt dat niet automatisch voor je
Dat laatste punt is precies waar veel startende zelfstandigen struikelen. Wie overstapt van loondienst naar zzp-schap, verliest de automatische pensioenopbouw via de werkgever. Een hoger uurtarief voelt dan als winst, terwijl het gat op de lange termijn juist groter wordt als je er niets voor regelt.
Onderhandelen blijft nodig, ook met een goed tarief
Een hoger gemiddeld tarief betekent niet dat onderhandelen overbodig wordt. Sterker nog: juist bij een goedlopende specialisatie loont het om scherp te blijven op wat je vraagt. Herken je de twijfel om voor jezelf op te komen, dan sluit dit mooi aan bij de tips over het salarisgesprek, die net zo goed gelden voor het bepalen van je uurtarief als zzp'er.
En mocht je nog twijfelen of freelancen naast je vaste baan iets voor je is, dan is het de moeite waard om te kijken naar de ervaringen met freelance bijverdienen. Veel vrouwen beginnen namelijk niet meteen fulltime, maar bouwen het rustig op naast een bestaande baan.
Waar dit heen gaat
Het kantelpunt van 3,2 procent is een opvallend signaal, maar geen eindpunt. Zolang de kloof aan de top en in technische beroepen blijft bestaan, is er van echte gelijkheid nog geen sprake. Wat het cijfer wel laat zien: in sectoren met schaarste en specialisme wint kennis het van vooroordeel. Dat is winst, ook al is het nog niet de hele overwinning.